Araştırma ve Etütler Merkezi Makaleler (Bilinçli İnternet Kullanımı)

Araştırma ve Etütler Merkezi (AREM)

Makaleler (İç Güvenlik)

Bilinçli İnternet Kullanımı-Cem BEYHAN*, Emniyet Amiri

I. Giriş

Bilgi, insanlık tarihinin her döneminde kendisine ihtiyaç duyulan en önemli konulardan biri olmuştur. Yüzyıllar boyunca gerçek bilgiyi elde etmenin mücadelesi verilmiş ve bu uğurda çok emek sarf edilmiştir. Tarih öncesinden gönümüze gelen tabletler, mağara yazıları vb. bilginin elde edilmesi, muhafazası ve geleceğe aktarılması için gösterilen gayretin kanıtlarıdır.

Günümüzde bilgiye ulaşmamızı kolaylaştıracak en önemli araçlardan biri İnternet’tir. 7’den 70’e her yaş ve yetenekte birçok insanın günlük hayatında ya zaruri olarak kullandığı veya kullanımından dolaylı etkilendiği İnternetin bilinçli ve faydalı bir şekilde kullanılması ülkemiz açısından geleceğe yönelik iyi bir kazanım olacaktır. Ancak, pek çok uzman, İnternetin bilinçsiz kullanımının, özellikle çocuk ve gençler üzerinde zararlı etkileri olduğunu ve bazı fiziksel, sosyal ve psikolojik sorunlara yol açtığını belirtmektedir.

Bu nedenle, insanlık için faydalı olan İnternetin karanlık yüzü olarak adlandırılan zararlarının iyi bilinmesi ve bu kapsamda gereken önlemlerin alınması büyük önem arz etmektedir.

II. İnternetin Tanımı, Gelişimi Ve Sosyal Hayat Üzerindeki Etkileri

A. TANIMI

İnsanın, bilgiyi saklama, paylaşma ve ona kolayca ulaşma istek ve ihtiyacından ortaya çıkan İnternet, birçok bilgisayar sistemini TCP/IP protokolüyle birbirine bağlayan1 ve gittikçe büyüyen küresel bir iletişim ağıdır2.

B. DÜNYA VE TÜRKİYEDEKİ GELİŞİMİ

Günlük hayatta, İnterneti kullanan kişi sayısı her geçen gün artmaktadır. 1993 yılında, dünya çapında İnternet kullanıcılarının sayısı 900.000 iken, 2000 yılında bu sayı 304 milyona, Şubat 2002’de 544.2 milyona, 2004 yılı sonunda 934 milyona ulaşmıştır. 2005 yılı sonunda dünyadaki İnternet kullanıcı sayısı 1.07 milyara ulaşmış ve 2007’de de 1.35 milyara ulaşacağı tahmin edilmektedir3.

Türkiye’de İnternetin yaygınlaşması diğer ülkelerdeki gibi hızlı gerçekleşmemiştir. Ülkemizde, 1998-2005 yılı arası İnternet kullanıcısı sayısı Tabloda görüldüğü gibidir4.

Tablo 1
1998-2005 Yılları Türkiye İnternet Kullanım Oranları
Yıllar	İnternet Kullanıcı Sayısı
1998	293 bin
1999	580 bin
2000	1 milyon 785 bin
2001	3 milyon 500 bin
2002	6 milyon 050 bin
2003	7 milyon 500 bin
2004	10 milyon
2005	14 milyon
Kaynak: www.internethaftasi.org

Türkiye’nin İnternet nüfusu, diğer ülkelerle karşılaştırıldığında daha yavaş gelişen bir sektör olduğu görülmektedir. Bu yavaş gelişmenin arkasındaki sebepler arasında ise kişisel bilgisayar sayısının azlığı ve gelir seviyesindeki düşüklük gösterilebilir. Ancak ülkemizde İnternet sektörünün büyük bir gelişme potansiyeline sahip olmasıyla önümüzdeki yıllarda İnternet nüfusunda hızlı bir artış beklenmektedir5.

C. SOSYAL HAYAT ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ

Günlük yaşamla ilgili yazılı ve görsel pek çok faaliyeti insanlara sunan İnternet, gelişmiş ülkelerde toplumsal ve ekonomik etkinlikler ile bu kapsamdaki örgütlenmeleri ihtiva eden bir alan olarak kullanılmaktadır. Nitekim, içinde yaşadığımız yüzyılda, İnternet, ülkelerin, başta gelişmişlik olmak üzere her alanda dünyadaki konumlarını belirleyen önemli bir ölçüt haline gelmiştir.

İnsanların yaşam biçimlerini değiştiren İnternetin sosyal hayat üzerinde yaptığı olumlu etkilerden birkaçını aşağıdaki gibi sıralamak mümkündür;

İnternetin yaygınlaşmasıyla birlikte e-şehir, e-acil, e-sağlık, e-sosyal güvenlik, e-eğitim, e-ekonomi, e-bakanlık gibi doğumdan ölüme kadar olan süreçte görülen ve insanların temel ihtiyaçlarının İnternet üzerinden karşılanması6 anlamına gelen e-hayat ve çevrimiçi (online) uygulamaları her geçen gün artmaktadır7.
İnternet teknolojilerinin kamu hizmetlerinde kullanılmaya başlamasıyla birlikte e-devlet kavramı ortaya çıkmış ve kamu sektörünün işleyiş verimliliği büyük ölçüde artmıştır8.
İnternetle yeni bir eğitim anlayışı ortaya çıkmıştır9. Bu anlayışa göre geleneksel okur-yazarlık yetersiz kalmış, “bilgisayar okur-yazarlığı” terimi ortaya çıkmıştır10.
İnternet, iş ve iş gücünün niteliğiyle birlikte örgütlenme biçimini de etkilemiştir11. İnternetle coğrafi sınırlar ortadan kalkmış, satıcı ile alıcının buluşma noktası olan pazarlar farklı bir boyut kazanmış ve satıcılar tüm dünyayı müşteri kabul ederek ticari faaliyetlerini İnternet tabanlı sistemlere kaydırmışlardır.
İnternetle elektronik yayıncılık kavramı, basılı yayıncılık kavramının yerini almış, herkes tarafından tercih edilen ve kullanılan bir araç haline gelmiştir12.
İnternetle, güvenlik birimleri, klasik güvenlik yaklaşımları yerine, gelişen teknolojileri kullanarak suçla mücadele etmektedirler. Yerel yönetimlerde meydana gelebilecek kriz veya afetten (deprem, yangın, su baskını gibi) en az zarar ve kayıpla çıkmak için Coğrafi Bilgi Sitemlerini (CBS) etkin bir şekilde kullanmaktadır.

İnternet vasıtasıyla, bu ve bunlara benzer pek çok uygulama yapılmakta ve benzer uygulamaların daha da artacağı beklenmektedir.

III. İnternet Ortamında Karşılaşılan Tehlike Ve Zararlar

Teknoloji, bir yandan gelişmişliğin ve çağdaşlaşmanın ölçütü olarak insan hayatını kolaylaştırarak toplumsal gelişime olumlu katkılar sağlarken, diğer yandan da İnternetin bilinçsiz kullanımından kaynaklanan birtakım sorunları ve tehlikeleri beraberinde getirmektedir.

Bunların başlıcaları;

İnternette, bilişim suçları ve kırıcılık (Hacking) gibi faaliyetler her geçen gün daha organize bir yapı olarak artmaktadır.
Terör örgütleri interneti; propaganda, eleman kazanma, eğitim, eylem hazırlıkları, eylem emirlerinin verilmesi gibi birçok alanda kullanılmaktadır13.
İnternet, sapkın inanışlar ya da ilişkiler (Satanizm, UFO tarikatı, moon tarikatı, ateşe tapma, eş değiştirme “Swingers”, ensest ilişkiler gibi) olarak nitelendirilen faaliyetlerin yaygınlaşmasında önemli bir rol oynamaktadır14.
İnternet yaygınlaşmadan önce lokal bazda çok nadir görülen çocuk pornografisi, İnternetin yaygınlaşmasıyla dünyanın her tarafına yayılmıştır15.
Pek çok genç ve çocuğun ilk defa duyduğu ve anlamını bile bilmediği uyuşturucu maddeler ve kullanma yöntemleri, bazı İnternet sitelerinde detaylı olarak anlatılmaktadır.
Kumar ve bahis oyunlarının İnternete taşınmasıyla kumar tutkunlarına zahmetsiz kumar oynama imkanı sunulmuştur. Bunun sonucunda da sayıları her geçen gün artan “online kumarbaz16” adı verilen yeni bir bağımlılık türü ortaya çıkmıştır.
Irkçılık, etnik ayrım, yabancı ayrımcılığı, cinsiyet ayrımı gibi pek çok ayrımcılık konu olarak İnternette işlenmektedir.
Dünyanın çeşitli bölgelerinde yaşanan işkence olayları, savaş suçlularının infazı veya terör örgütlerince yapılan infazlar gibi şiddet olaylarının görüntüleri İnternette kolay bir şekilde yayınlanabilmektedir.
Her yaştan insanı cezbeden İnternet sohbetleri, başta gençler ve çocuklar olmak üzere herkes üzerinde; her an cinsellikle karşılaşılabilme, küfürlü ve argo konuşmaların ve yalan söylemenin alışkanlık haline getirilmesi, Türkçe’nin yozlaşması gibi psikolojik, sosyolojik ve fiziksel açılardan olumsuz etkilerde bulunmaktadır.
Bilgisayar oyunları içerisinde en tehlikeli oyunlar olarak kabul edilen, filmlerde olduğu gibi insanın akıl, şehvet ve öfke duygusuna hitap eden, oyunlar genç ve çocuklarda psikolojik sorunlar meydana getirmektedir. Uzmanlar, saatlerce bu tip oyunları oynayan çocuk ve gençlerin, beyin hücrelerinin aşırı radyasyona maruz kalarak tahrip olduğunu, zihinsel, ruhsal ve bedensel hayatlarının da alt-üst olup stres, saldırganlık, sürekli endişe, korku ve gerginlik hali (anksiyete)17 , içine kapanıklık ve anti sosyal davranışlar, şiddeti içselleştirme, hayatı boyunca hep ‘kötü olan ötekileri’ bulma ve onları ‘yok etme’ güdüsüyle hareket edebileceği konusuna dikkat çekmektedir.
Türkiye’de yaklaşık 18.000 İnternet kafenin bulunduğu18 ve bunların pek çoğunun hiçbir esas ve usule uygun olmadan, özellikle sokak aralarında kaçak olarak kurulduğu ve insan sağlığını olumsuz yönde etkilediği özellikle aileleri endişelendirmektedir. Ayrıca, genç ve çocuklar İnternet kafelerden; argo ve küfürlü konuşma, sigara, alkol ve diğer bağımlılık yapıcı maddelere alışma, zamanından önce cinsellikle tanışma, oynanan oyunlarla şiddete karşı duyarsız olma, İnternet sayfaları çökerten kırıcı (hacker) grupları ve banka hesaplarından hırsızlık (dijital para transferi) yapan sanal çetelere dahil olma gibi olumsuzluklarla karşılaşmaktadır.
İnternet hastalığı olarak da adlandırılan İnternet bağımlılığı, başta genç ve çocuklar olmak üzere herkes için büyük risk oluşturmaktadır19.
Uzmanlar, bilgisayarın insan vücuduna fiziksel ve psikolojik ne tür olumsuz etkiler yaptığının halen araştırma konusu olduğunu belirtmekle birlikte, uzun süre bilgisayar karşısında zaman geçiren insanlarda böbrek üstü bezlerinin aşırı çalışmasına, bununda insanda baş ağrısı, sağlıklı düşünememe, olayları kavrayamama gibi çeşitli sorunlar meydana getirdiğini belirtmektedir20. Ayrıca, bilgisayar başında fazla vakit geçirmenin, genç ve çocuklarda hızlı kilo kayıplarının yaşanmasına veya aşırı kilo alma sonucu obezliğin görülmesine etki ettiği görüşleri de dile getirilmektedir.

gibi başlıklar altında sıralamak mümkündür.

IV. Sonuç Ve Öneriler

Ülkemizde sosyal hayatı etkilemeye başlayan İnternetin, başta çocuklar ve gençler olmak üzere nüfusun büyük çoğunluğunu etkisi altına aldığı görülmektedir. Aileler, genç ve çocuklarının daha iyi yetişmesi adına bilgisayar ve İnternet kullanımını eğitim amaçlı olarak desteklemektedir. Fakat, ailelerin bir çoğunun kontrolsüz bilgisayar ve İnternet kullanımı konusunda yeterince bilinçli olmadıkları görülmektedir.

Bilgi teknolojilerini doğru kullanmaya henüz hazır olmayan çocuklar, karşılaştıkları karmaşık bilgileri nasıl değerlendireceklerini bilememektedir. Bu durum onların duygu, bilinç ve davranış düzeyinde olumsuz etkiler yapmaktadır. Dolayısıyla bu konuda ailenin denetimi ve takibi çok önemli bir husus olarak görülmektedir.

Bu nedenle, sorunun bir bütün olarak ele alınması, analiz edilmesi ve toplumun geleceği adına sosyal bir çöküntünün yaşanmaması için etkin tedbirler alınması büyük önem arzetmektedir.

Bu kapsamda devlet olarak;

Bilgi Toplumu Stratejisi ve Eylem Planı Hayata Geçirilmelidir.
Çocukların İnterneti Doğru Kullanmasına Yönelik Düzenlemeler Yapılmalıdır.
Aile ve Çocuklara Yönelik İnternet Paketleri Hazırlanmalı ve Yaygınlaştırılmalıdır.
Toplum Destekli Mücadele Anlayışı Benimsenmelidir.
İnternet ve Tehlikeleri Konusunda Gençler Eğitilmeli ve Bilinçlendirilmelidir.
İnternet Etiği Oluşturulmalıdır.
Güvenli İnternet Sayfası (Bandrollü Web Sayfası) Uygulamasına Başlanmalıdır.
İnternet Kafeleri Faydalı Mekanlara Dönüştürecek Düzenlemeler ve Denetimler Yapılmalıdır.
Kurallara Uygun Çalışan ve Faydalı Görülen İnternet Kafeler Ödüllendirilmelidir.

Aile ve toplum olarak ise;

Ebeveynler çocuklarına bilgisayar ve İnternet erişimi satın aldıklarında görevlerinin bittiğini düşünmemeli, İnternette meydana gelen tehlikelerden korumak için İnternet ve bilgisayar kullanımını en azından “ev içi denetleme” yapabilecek seviyede öğrenmeleri gerekmektedir.
Çocukların, Bilgisayar ve İnternet ile hangi yaşta tanışmaları gerektiği ve hangi program ve oyunların çocuklarının gelişimine olumlu etki yaptığını araştırılmalı ve buna göre davranılmalıdır.
İnternet kültürünün, öz kültür ve değerlerin önüne geçmesine izin verilmemelidir.
Çocuğun tüm uğraşı sadece bilgisayar ve İnternet olmamalıdır. Anne ve baba çocuğuna, küçük yaşlardan itibaren iyi bir boş zaman faaliyeti vermelidir. Bu tür uğraşlar, pek çok psikolojik sıkıntıya karşı koruyucu bir kalkan olacaktır21.
Sanal ortamın, doğal ortamın sınırlarını geçmemesine dikkat edilmelidir. Çocukların arkadaşlarıyla özellikle doğal yollardan görüşmelere yönlendirilmeli, onlara bu konuda yeni imkanlar sağlanmalıdır.
Sanal kütüphaneler kullanılırken gerçek kütüphaneler rafa kaldırılmamalı ve kitap okuma alışkanlıkları kaybedilmemelidir.
Ebeveynler, bilgisayar oyunlarını; çocuğun evde yaramazlık yapmaması, kendilerini rahatsız etmemesi ve onları oyalaması için gerekli bir araç olarak görmemelidir. Bir başka ifadeyle, bilgisayar oyunları çocuk bakıcısı değildir.
Zaman zaman çocuklarıyla bilgisayar oyunlarını birlikte oynamalıdır22.
Oynanan oyunların, üstün ve zayıf yanlarını aile içerisinde tartışmalı, eksik yönlerini eleştirmeli, çocuklara kişilik katkılarının olup olmadığını değerlendirmelidir23.
Oyun zamanlarını belirlemeli ve çocukların bu sürelere uymasını sağlamalıdır.
İnternet kafede oynanacak oyunlarda çocuklarına nezaret etmelidir.
Çocuklarına İnternette vakit geçirme ve İnternet kafe ziyaretlerini azaltma konusunda katı kısıtlamalar ve cezalar vermek yerine onlarla karşılıklı konuşmayı ve ikna yolunu seçmelidir24.
Çocuklarını pornografik içerikli veya kumar oynanan İnternet sitelerini ziyaret ederken görürlerse, onları azarlamamalı, yaptığının yanlış olduğu ve kendisine zarar vereceği yönünde karşılıklı olarak konuşmalıdır25.
İnternet kafe konusunda çocuklarını sıkı bir şekilde takip etmeli, onlardan buralarda karşılaştıkları olumsuzlukları (sağlık şartları, fiziki şartlar gibi) kendilerine hemen bildirmelerini sağlamalı ve bu olumsuzluklar ilgili resmi makamlara bildirilmelidir.

Sonuç olarak;

Çağdaş uygarlık seviyesini yakalama hedefi, Türk toplumunun bütün fertleriyle arzuladığı bir husustur. 21. yüzyılda yükselen değer bilgidir. Bilgiyi elinde tutan, gücü de elinde tutmuş olacaktır. Bu nedenle, çağdaş uygarlık seviyesini yakalama, bilgi toplumu olmaktan geçmektedir.

Bu kapsamda, gençlerin, teknolojinin içinde barındırdığı tehlikelere ve bağımlılıklara sapmadan yaşamlarının bir bölümünü, teknolojik gelişmelerin takibine ve uygulanmasına harcamaları, gelecekte karar verme kademelerinde bulunacak kişilerin daha nitelikli, gelişme ve yeniliklere açık bir kişiliğe sahip olmalarını sağlayacaktır. Bu da beraberinde, her konuda fikir üretebilmeyi ve gelişmeyi getirecektir.

Türk toplumunun yeni tanıştığı İnternet ve tanışmasına aracı olan İnternet kafelerin sayısız faydaları vardır. İnternetin kısa sürede benimsenmesi bunun bir göstergesidir. Bu anlamda, bilgi toplumuna doğru yürüyen Türkiye’de, genel aksaklıkların ve eksikliklerin giderilmesi ve yapılması gereken işlerin bir an önce yapılması, gençlerin dinamik ve yaratıcı olan yapısını destekleyecek ve gelişmekte olan bu yapısını doğru alanlara kanalize etmesine yardımcı olacaktır.

Bilgi toplumunun fertleri olacak gençliğin, sanal risklere karşı tedbirli ve ülkenin ihtiyaçlarının farkında olması, hem kendi geleceklerinin, hem de topluma olan faydalarının en üst düzeyde olmasını sağlayacaktır.

KAYNAKÇA
1 KÖKSAL, A.T., OKTAY, D. ve ESER, S., Kim Korkar Bilgisayardan: İnternet, İstanbul, 1999, s. 15.
2 WINGATE, Philippa, İnternet, (Çev. Selma İKİZ), Tübitak Yayınları, Ankara, 2001, s. 4.
3 İnternet, www.glreach.com/globstats/, 06.08.2004.
4 İnternet, www.internethaftasi.org.tr/hafta06/docs/turkiye-internet-raporu.pdf, 18.12.2006.
5 İnternet, www.ise.projesi.com/, 06.08.2004.
6 YILDIRIM H., KAPLAN V., ÇAKMAK T. ve ÜSTÜN C.C., Her Şeyi e-Leştirdik, Ankara, 2003, s. 42.
7 BALCI, Asım, e-Devlet: Kamu Yönetiminde Ynei Perspektifler, Fırsatlar ve Zorluklar İçinde Kamu Yönetiminde Çağdaş Yaklaşımlar , Ankara 2003, s. 271.
8 AKBAŞ, D. Mehmet, İnternet İletişimi ve Demokrasi Üzerindeki Etkileri, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, 2002, s. 43.
9 AKBAŞ, age, s. 47.
10 İnternet, http://egitim.emo.org.tr/bildiriler/bildiri_110.doc, 08.04.2004.
11 ATEŞ, Hamza, “e-Devletin Kurumsal Temelleri: Eleştirel Bir Yaklaşım”, Kamu Yönetiminde Kalite 3. Ulusal Kongresi , Birinci Baskı, TODAİE Yayını, Ankara 2003, s. 489.
12 “Okur Artık Sanal Kitapçıya Gidiyor”, Zaman , 10.07.2005.
13 ÖZCAN, Mehmet, “Siber Terörizm”, 1. Polis Bilşim Sempozyumu, Bildiriler, 21-22.10.2003, s. 173.
14 “Eş Değiştirme”, Sabah, 12.09.2004.
15 İnternet, www.interpol.int/Public/Children/SexualAbuse/NationalLaws/Default.asp, 12.12.2004.
16 İnternet, http://arsiv.hurriyetim.com.tr/tekno/turk/99/12/19/İnternet/01int.htm, 23.03.2004.
17 KOZACIOĞLU, Gülsen, Çocukların Anksiyete Düzeyleri ile Annelerin Tutumları Arasındaki İlişki, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları No:3394, İstanbul, 1986, s. 5.
18 KÖKEN, Fatih, “Faydalı İnternetin Zararları”, Zaman-Cumartesi, 20.05.2006.
19 İnternet, www.hipokrat.org/hnet/genel/intsaglik/intbagimliligi.html, 09.04.2004.
20 YURTSEVER, Ayşe, “Neden Chat Yapıyoruz”, Bilim ve Ütopya Dergisi, Sayı: 80, 2001, s. 62.
21 ÇAKMAKLI, Kemal, Sorunlu Aileler, TC Başbakanlık Aile Araştırma Kurumu Yayınları, Eğitim Serisi, Yayın No:47, Ankara, 1997, s. 24.
22 ODABAŞI, H. Ferhan, İnternet ve Çocuk, İstanbul, 2002, s. 39.
23 ODABAŞI, age, s. 39.
24 BRENNER, Mark L., Çocuğa Hayır Demek Çözüm Değil, (Çev. Rahime DEMİR), İstanbul, 1999, s. 67.
25 BRENNER, age, s. 122.

* Cem BEYHAN, Emniyet Amiri (İçişleri Bakanlığı Araştırma ve Etütler Merkezi'nde görev yapıyor.)